2019ko udan aukera izan nuen aste batez Danimarkako prestakuntza-kluben bat baino gehiago bisitatzeko, zehazki Midtjylland eskualdean. Entrenatzaile gisa nire ibilbideko esperientzia argigarrienetako bat izan zen eta, zintzo esanda, deserosoenetako bat. Argigarria, Espainian inoiz ikusi gabeko gauzak ikusi nituelako adin-maila haietan. Deserosoa, etxera ziurtasunarekin itzuli nintzelako: egiten ari ginena —egiten ari nintzena— arazo estrukturalak zituela, eta ez nekiela ondo nola konpondu.
Hamabost urte baino gehiago daramatzat Euskal Herriko base-eskubaloian eta goi-errendimenduan lanean. Infantiletik kadete gizonezkoen autonomia-selekziora arteko taldeak zuzendu ditut. Lehen Dibisio Nazionalean eta Zilarrean entrenatzaile izan naiz Trapagaran Eskubaloiarekin. Espainiako prestakuntza-sistemari buruz dudan ikuspegia ez da kanpotik behatzen duen norbaitena: barruan lan egin duen, bere mugekin borrokatu duen eta horiek gorabehera baliotsua zerbait eraikitzen saiatu den norbaitena da.
Hemen idatziko dudana ez da azterketa akademiko exhaustiboa izan nahi. Nire irakurketa zintzoa da, gazte jokalariekin urtetan egindako lan zuzenean oinarritua, ondo egiten dugunaz eta danimarkarrek baino sistematikoki okerrago egiten ari garenaz. Eta alde horrek zergatik axola duen.
Danimarkan ikusi nuen lehen gauza eta ahaztu ez nuena
Lehen entrenamendura teknikoki sofistikatua zen zerbait ikustea espero nuela iritsi nintzen: ariketa konplexuak, lan fisiko biziak. Ikusi nuena kontrakoa izan zen: sub-13 kategoriako entrenamendu bat non lehen ordu erdian jokalariek jolasten zuten. Jolastu bakarrik. Eskubaloi murriztua, hiru hiruren aurka eta lau lauren aurkako partidak, entrenatzaileak noizean behin sartzen zituen arau-aldaketekin, kontzeptu bat indartzea behar zuela ikusten zuenean. Ariketa etengabe geldiarazi gabe. Txanda itxaroten jokalari-ilarak gabe. Jokalariak exekutatzen saiatzen zen bitartean jarraibide teknikoak oihukatzen zituen entrenatzailerik gabe.
Entrenatzailea behatzen geratu nintzen, berrogei urte inguruko gizon bat, ia hunkigarria iruditzen zitzaidan lasaitasunarekin. Ariketa horretan zer garatzen ari zen galdetu nion. Ingeles funtzional batean erantzun zidan: "Gaur zenbakizko superioritatean erabakiak hartzea lantzen dugu. Baina ez diet esaten noiz duten superioritatea. Haiek ikusi behar dute". Hori izan zen dena.
Elkarrizketa horrek asteetan lagun egin zidan. Espainian, antzeko kategorietan, ariketa lau edo bost aldiz geldituko nukeen zenbakizko superioritatea noiz zegoen, jokalaria non egon behar zen, zein erabaki zen zuzena azaltzeko. Jokalariari erabakia kenduko nioke neuk emateko. Eta jokalaria partidara iritsiko zen berak ikusten ikasi gabe.
Danimarkar eredua: filosofia metodoaren aurretik
Danimarkar prestakuntza-ereduak, bere bertsiorik findu, printzipio filosofiko batean oinarritzen da, formulatzen denean agerikoa dirudien baina praktikan ondorio erradikalak dituena: prestakuntza-entrenamenduaren helburua ez da eskubaloia irakastea. Eskubaloia ikasten duten jokalariak sortzea da.
Bereizketa fina baina funtsezkoa da. Zure helburua eskubaloia irakastea bada, entrenamendua informazioa transmititzeko optimizatzen duzu: zer egin esaten diezu, oker daudenean zuzentzen dituzu, eredu zuzena ematen diezu erreproduzitzeko. Zure helburua ikasten duten jokalariak sortzea bada, entrenamendua jokalariak arazoak konpondu behar dituen egoerak sortzeko optimizatzen duzu: erabakiak hartu behar dituen testuinguruetan jartzen duzu, akatsak egiten uzten diozu, eta aztertzeko tresna gehigarriak emateko soilik esku hartzen duzu, ez erantzuna emateko.
Danimarkar praktikan, horrek jokoaren eta ariketa analitikoaren arteko proportzio batean islatzen da, Espainian normalean ikusten duguna alderantzikatzen duena. Danimarkan, 14 edo 15 urtera arte, entrenamendua nagusiki aldaketekin jokatutako joko murriztuko egoerez osatzen da. Teknika isolatuko ariketak —hegalekoak kono baten aurrean finta egiten, pibotak euskarri finko batetik jaurtitako baloiarekin hartzeak egiten— puntuala den zerbait indartzeko erabiltzen diren tresnak dira, ez entrenamenduaren gorputz nagusia. Sistema bakoitzak zer jokalari mota sortzen duen metodologia-alde hauek nola islatzen diren sakondu nahi baduzu, ASOBALeko merkatu-balioaren sailkapenak argi erakusten du zein jokalari-profilek —aldakorrenek, adimen taktiko handienekoek— sortzen duten lehiakortasun-balio handiagoa.
Zer egiten dugu desberdin Espainian, eta zergatik
Espainiako prestakuntza-ereduak —eta Euskal Herriaz ari naiz jakitun, estatuko adibiderik txarrena ez baita—, espezializazioa aurreratzeko joera estrukturala du. Jokalariek oraindik beren errepertorio motor orokorra eta egoera irekietan erabakiak hartzeko gaitasuna garatzen egon behar luketen adinetan, dagoeneko posizio finkoetan jartzen ditugu, defentsa-sistema zehatzak irakasten dizkiegu eta oraindik ez duten heldutasun motorra eskatzen duen exekuzio teknikoa eskatzen diegu kasu batzuetan.
Zergatik egiten dugu hau? Erantzun zintzoak hainbat geruza ditu. Lehena kulturala da: Espainian, epe laburreko emaitzak pisu handia du prestakuntzako entrenatzaile baten lanaren balorazioan. Irabazten duen infantil talde bat "funtzionatzen" duen entrenatzaile bat da. Galtzen duen baina jokalariak ondo garatzen dituen infantil talde bat "mailarik ez duen" entrenatzailea da. Presio horrek entrenatzaile askori berehalako emaitzarako optimizatzera darama —baseko kategorietan espezializazio goiztiarra eta sistema zurrunak mesedetzen dituena— epe luzerako garapenerako optimizatu beharrean.
Bigarren geruza entrenatzaileen prestakuntzarena da. Danimarkan, prestakuntzako entrenatzaileek gurea baino askoz hobea den garapen profesionaleko sistema bat eskura dute. Espainiako federazio autonomikoek dituzten baliabideekin ahal dutena egiten dute, baina Danimarkan prestakuntzako entrenatzaile batek ikasten duenaren eta Espainian batek ikasten duenaren arteko arrakala nabarmena izaten jarraitzen du. Ez eskubaloi-ezagutzetan —Espainiako entrenatzaileek asko dakite eskubaloiaz—, ikaskuntzaren metodologian, garapenaren psikologian, ikaskuntzaren transferentzia joko errealera maximizatzen duen entrenamendu bat nola diseinatu.
Hirugarren geruza —eta hau aitortzea gehien deseroso egiten zaidana— egoarena da. Prestakuntzako entrenatzaile askok, nik neuk lehen urteetan barne, jokalariek ikas dezaten baino eskubaloiaz asko dakigula frogatzeko entrenamenduak egiteko joera dugu. Ariketa korapilatsuak, sistema sofistikatuak, terminologia tekniko aurreratua. Dena oso txundigarria bazterrean dauden gurasoentzat eta klubeko koordinatzailearentzat. Baina ez nahitaez 12 urteko jokalari batek bere potentziala garatzeko behar duena.
Federazioko egutegiaren arazoa: garapena desitxuratzen duten txapelketak
Espainiako sistemaren elementu bat bereziki problematikotzat jotzen dut eta oso gutxitan hitz egiten da frankotasunez: prestakuntza-kategorien lehiaketa-egutegia.
Danimarkan, 14-15 urtera arte, lehiaketa nahita intentsitate baxukoa eta bolumen handikoa da. Partida asko, emaitza-presio gutxi, jokalari guztiak txandakatzea ahalbidetzen duten eta azken emaitza azpimarratzen ez duten lehiaketa-egiturak. Danimarkar federazioak prestakuntza-egutegia garapenari zerbitzatzeko diseinatu du, ikuskizunari edo sailkapenari zerbitzatzeko ez.
Espainian, erkidego autonomo askotan infantil eta kadete kategorien federazio-egutegiak heldu-lehiaketaren eredua erreplikatzen du, eskala txikian. Sailkapenak, play-off-ak, igoerak eta jaitsierak. Jokalarien nerbio-sistema garapenean ondoriorik gabe presio hori kudeatzeko prest ez dagoen adinetan partida erabakigarriak. Eta asteburuan partida garrantzitsu bat dagoela jakinda, entrenamendu-plana aldatzen duten entrenatzaileak, planifikatutako garapenarekin jarraitu beharrean partida hori prestatzeko.
Tranpa horretan askotan erori naiz. Bigarren sailkatuaren aurkako partida gako baten aurreko astean, planifikatuta neukan lan teknikoa-taktikoa aurkariarentzako prestaketa espezifiko bihurtzen da. Ulergarria da. Gizatiarra da. Baina kontraesanean dago jokalariaren epe luzerako garapenaren printzipioekin.
Ondo egiten duguna: autoengainurik gabe baina konplexurik gabe
Bidegabea eta zehaztugabea litzateke hausnarketa hau Espainiako sistemak ondo egiten duena aitortu gabe amaitzea. Eta gauza garrantzitsuak daude.
Lehena: Espainiako sistematik ateratzen diren jokalarien banakako kalitate teknikoa altua da. Baloiarekiko trebezia, jaurtiketa-teknika, Espainiako prestakuntza-jokalarien koordinazio motor orokorra lehiakorra da Europako mailan. Gure jokalariak sub-20 edo sub-21 selekzio nazionalera iristen direnean, teknikoki onenekin lehiatzeko mailan daude.
Bigarrena: lehiaketa-kultura. Espainiako jokalariek lehiatzen dakite. Partida zailak jokatzen dakite, lehiaketaren presioa kudeatzen. Benetako balioa duen kalitatea da, eta danimarkar ereduak, prozesua emaitzaren gainetik jartzen duenez, batzuetan ez du intentsitate berarekin garatzen.
Hirugarrena: talentuaren aniztasuna. Espainia herrialde handia da, jokalari-base zabalarekin eta eskualdeko tradizio desberdinekin. Eskubaloi euskaldunak, katalanak, andaluziarrak, madrildarrak ezaugarri propioak dituzte, eta profil oso desberdineko jokalariak eman dizkiote selekzio nazionalari. Aniztasun hori eredu homogeneizatuagoek ez dutena beti sortzen duten aberastasuna da.
Bihar bertan aplika ditzakezun hiru aldaketa, baliabide gehiagorik gabe
Praktikoa den zerbaitekin amaitzen dut, ereduari buruzko hausnarketa alferrikakoa baita entrenatzailearen eguneroko lanean aldaketarik ekartzen ez badu.
Prestakuntzako entrenatzaile batek bihar bertan egin dezakeen aldaketarik eraginkorrena, baliabide gehiagorik eta entrenamendu-denbora gehiagorik gabe, entrenamenduan zehar etenak murriztea da. Ariketak gehiago irauten uztea. Jokalariak akatsa egiten uztea, akatsa prozesatzen, zuzenketa saiatzen. Akatsa ohitura gisa finkatzen ari denean bakarrik eten, lehen aldiz gertatzen denean ez. Aldaketa horrek bakarrik erradikalki aldatzen du entrenamenduko ikaskuntzaren izaera.
Bigarren aldaketa, berdin eskuragarria: aldaketekin joko murriztuaren bolumena handitzea. Hiru hiruren aurka, lau lauren aurka, garatu nahi duzun egoera behartzen duten arau espezifikoekin. Erasoko zenbakizko superioritatea lantzea nahi badut, konoekin hiru pauso dituen ariketa analitiko baten ordez, hiru bi aurkako bat diseinatzen dut, non eraso-taldeak puntu gehigarri bat irabazten duen superioritatea lau pasetan baino gutxiagotan identifikatu eta aprobetxatzen badu. Joko errealeko testuinguruak ikaskuntzaren transferentzia ariketa analitiko isolatuek inoiz lortzen ez duten moduan errazten du.
Hirugarren aldaketa zailena da, ezein entrenamendu-planek ezin duen zerbait eskatzen baitu: asteburu honetako emaitzarako optimizatzeari uko egitea, emaitza hori jokalariaren epe luzerako garapenaren aurka doanean. Esatea erraza da. Egitea oso zaila da hiru porrot jarraian dituzunean eta klubeko koordinatzaileak gauzak galdezka hasten denean.
Danimarkak hogei urteko abantaila darama ereduan. Ezin ditugu hogei urte horiek batera berreskuratu. Baina modu desberdinean lan egiten hasi gaitezke, entrenamendu bat aldiko. Eta aurrean ditugun jokalariek —talentua dutenek, gogoa dutenek, eskaini diezaiekegun onena merezi dutenek— merezi dute.
